Ứng dụng nghe top-down và nghe bottom-up để luyện nghe hiệu quả

Tháng Một 12, 2024 Tháng Một 12, 2024
IPI Vietnam IPI Vietnam

Theo nhiều chuyên gia thì quá trình nghe hiểu ngôn ngữ có thể được rèn luyện và phát triển thông qua kỹ thuật luyện nghe top-down và nghe bottom-up. Đây được coi là 2 phương pháp sẽ giúp bạn làm chủ kỹ năng nghe nếu biết sử dụng một cách hợp lý. Hãy cùng IPI VIỆT NAM tìm hiểu phương pháp nghe hiệu quả top-down và bottom-up để nâng trình listening của bạn nhé. 

Nghe bottom-up (nghe từ dưới lên)

Tại sao IPI lại nói về nghe bottom-up trước? Vì đây chính là kỹ năng cực kỳ phù hợp với các bạn mới bắt đầu học nghe, khi khả năng ngôn ngữ và từ vựng của chúng ta còn giới hạn, không thể xử lý toàn bộ thông tin được nghe.  

Kỹ thuật này đòi hỏi chúng ta phải nghe được những đơn vị thông tin nhỏ nhất, từ các âm, từ vựng đến những cấu trúc ngữ pháp trong câu. Ở giai đoạn này, người học nên nghe bài nghe ở tốc độ chậm để có thể nghe thật kĩ các đơn vị nhỏ này. Sau khi đã nắm chắc từng thông tin đó, chúng ta mới đến quá trình nghe hiểu ý nghĩa của cả bài.

Khi nghe bottom-up, chúng ta sẽ cần phải nghe và nắm được:
–    Các âm đơn, từ đơn, trọng âm 
–    Các cụm từ ngắn chứa ý chính
–    Xác định ngữ điệu của câu
–    Nhận diện được từ rút gọn, âm nối, từ nối
–    Xác định cấu trúc ngữ pháp hình thành nên câu

Chúng ta có thể xem ví dụ trong hình sau:

Với kỹ thuật nghe bottom – up thì người nghe sẽ nhận diện ý nghĩa các âm mình được nghe để phân biệt từ đó với các từ khác, rồi tiếp tục quá trình giải mã đến khi hiểu được nội dung bài nghe. Để làm được điều này thì trước khi luyện nghe, chúng ta cần nắm vững một số yếu tố cơ bản như ngữ pháp, từ vựng, phát âm. Bạn có thể vừa bổ sung đồng thời các yếu tố này, vừa luyện nghe với những file nghe nội dung đơn giản, tốc độ chậm rồi sau đó nâng dần độ khó. Như vậy, việc nghe tiếng Anh sẽ không còn là nỗi ám ảnh kể cả khi bạn mới ở level cơ bản nhất. 

Nghe top-down (nghe từ trên xuống)

Trái ngược với nghe bottom-up thì nghe top-down chính là nghe từ trên xuống, hay còn gọi là kỹ thuật nghe hiểu. Bạn sẽ không cần nghe được chi tiết từng âm, từng từ của bài nghe mà vận dụng tất cả các kiến thức sẵn có, suy xét, đoán nghĩa, nhận diện chủ đề… để hiểu được nội dung của bài nghe. Chúng ta cần hiểu được ngữ cảnh của bài nghe hoặc những co-text – những từ xuất hiện trước hoặc sau các từ key word trong đoạn nghe. 
Chúng ta có thể xét ví dụ dưới đây để hiểu thêm:

Các từ màu đỏ trên ví dụ trên chính là các từ mà người học ở level trung cấp có thể nghe được. “What”, “problem”, “these studies”, “do you think”  bạn nghĩa đâu là vấn đề của những nghiên cứu này? Tương tự như vậy, chúng ta cũng có thể chỉ cần nghe được những từ được bôi đỏ ở đoạn thứ 2 để đoán được nội dung của cả câu: bởi vì nhiều dữ liệu chỉ lấy từ một người anh chị em trong gia đình. 

Trong ví dụ trên khi nghe được các từ mang nội dung (content word) được bôi đỏ, chúng ta có thể đoán nội dung của bài nghe mà không cần nghe và hiểu chi tiết từng từ trong bài. Những phần không nghe được thường là những thông tin bổ sung, không quá quan trọng, chúng ta có thể tự suy luận để hiểu, còn muốn kỹ hơn thì có thể nghe nhiều lần hoặc đọc script để nắm được toàn bộ nội dung. Chính vì thế, chỉ cần nghe được những từ màu đỏ là chúng ta có thể hiểu toàn bộ đoạn nghe. 

Quá trình nghe Top-down (nghe từ trên xuống) này phụ thuộc vào 2 yếu tố:

–    Background knowledge (nền tảng kiến thức): Những topic quen thuộc với người nghe. Chúng ta có nền tảng kiến thức tốt thì ngay cả trong trường hợp nghe yếu thì chúng ta cũng có thể dùng những kiến thức có sẵn để suy đoán những phần không hiểu. 

–    Background language (nền tảng ngôn ngữ): từ vựng, ngữ pháp, âm học. Có nhiều trường hợp các bạn đọc Script thấy không có từ mới, mà tại sao chúng ta nghe không ra? Đó là vì chúng ta biết từ dưới dạng chứ viết, trong khi bài Nghe là về mặt âm thanh, hay nói cách khác là ngữ âm. Ngoài vấn đề hệ thống phiên âm quốc tế IPA, chúng ta còn cần xử lý về mặt âm tiết (Tiếng Anh có đa âm tiết (multi-syllable), có trọng âm (stress), ngữ điệu lên xuống (intonation), âm cuối (ending sounds), cắt giảm (reductions), phủ định (shouldn’t, couldn’t).

Chính vì thế, kỹ thuật nghe này phù hợp với người nghe ở level trung cấp trở lên, có vốn từ vựng và ngữ pháp nhất định.

Có thể nói, nghe top-down là một kỹ thuật nghe mà bất cứ người học nào muốn sử dụng tiếng Anh như một ngôn ngữ thứ 2 đều cần phải nắm được. Bởi trong giao tiếp tiếng Anh, ngay cả những người học tiếng Anh nhiều năm cũng không thể biết được tất cả các từ vựng của ngôn ngữ này. Cách nghe từ trên xuống sẽ giúp người nghe có thể sử dụng vốn hiểu biết sẵn có về các chủ đề nghe để dự đoán ý nghĩa của những từ vựng không biết và tiếp nhận thông tin không bị ngắt quãng, thuận lợi trong giao tiếp. 

Trên thực tế, khi sử dụng tiếng Anh trong giao tiếp, chúng ta không tách biệt giữa nghe top-down hay nghe bottom-up vì mục tiêu quan trọng nhất vẫn là phải hiểu được nội dung của người nói. Tuy nhiên, hiểu rõ cách tiếp cận nghe top-down và nghe bottom-up, người học tiếng Anh sẽ ứng dụng một cách hiệu quả để cải thiện khả năng nghe, xây chiến lược luyện nghe hiệu quả. 

Hy vọng sau bài viết này, các bạn có thể hiểu hơn về việc luyện nghe tiếng Anh nói chung, luyện nghe IELTS nói riêng và tìm cho mình được phương pháp nghe phù hợp với bản thân. Chúc các bạn học tập thật tốt. 

Rate this post